W podstawowym znaczeniu słownikowym mężczyzna to dorosła osoba płci męskiej. Tak definiuje to Wielki słownik języka polskiego PAN. [1]
To jednak dopiero odpowiedź na pytanie: co znaczy słowo „mężczyzna”?
Kiedy pytasz: kim jest mężczyzna dzisiaj?, wchodzisz już w drugi obszar.
W role.
Oczekiwania.
Relacje.
Pracę.
Ojcostwo.
Emocje.
Odpowiedzialność.
I w pytanie, które nie mieści się w słowniku:
jak być sobą, kiedy z kilku stron jednocześnie słyszysz, jaki mężczyzna „powinien” być?
Definicja mówi, kto jest mężczyzną. Nie mówi jeszcze, jak mężczyzna ma przeżyć własne życie.
Kim jest mężczyzna? Najkrótsza odpowiedź
Jeżeli szukasz definicji, odpowiedź jest prosta.
Mężczyzna to osoba dorosła płci męskiej. [1]
Nie wynika z tego jednak gotowa lista cech charakteru.
Nie wynika, że każdy mężczyzna musi być dominujący.
Albo zawsze spokojny.
Albo niewzruszony.
Albo bogaty.
Albo silny fizycznie.
Albo zawsze wiedzieć, co robić.
To już nie definicja człowieka.
To zestaw kulturowych oczekiwań.
I właśnie tutaj zaczyna się współczesne napięcie.
Definicja nie jest instrukcją życia
Wokół słowa „mężczyzna” przez lata narosło bardzo dużo dodatkowych znaczeń.
Mężczyzna ma zapewniać bezpieczeństwo.
Ma utrzymać rodzinę.
Ma działać pod presją.
Ma podejmować decyzje.
Ma nie rozsypywać się wtedy, kiedy inni go potrzebują.
Wiele z tych cech może być wartościowych.
Odpowiedzialność, odwaga, przywództwo, wytrwałość czy zdolność działania są realnymi zasobami. APA zwraca uwagę, że cechy kojarzone z męskością mogą wspierać zdrowe funkcjonowanie; problem zaczyna się szczególnie wtedy, gdy społeczne normy stają się sztywne i człowiek traci możliwość reagowania inaczej. [2]
Różnica jest mała w języku, ale ogromna w życiu.
„Potrafię być silny” to zasób.
„Nie wolno mi nigdy pokazać słabości” to przymus.
Współczesny mężczyzna żyje w kilku rolach naraz
Nie istniejesz tylko jako „mężczyzna”.
Możesz być jednocześnie synem.
Ojcem.
Partnerem.
Pracownikiem albo przedsiębiorcą.
Przyjacielem.
Bratem.
Człowiekiem odpowiedzialnym za innych.
I człowiekiem, który sam czasem potrzebuje oparcia.
Te role nie zawsze chcą od Ciebie tego samego.
W pracy opłaca się zdecydowanie.
W relacji czasem ważniejsze jest słuchanie.
Dziecko potrzebuje przewidywalności, ale też obecności.
Rodzic może oczekiwać pomocy.
Partnerka albo partner może oczekiwać bliskości.
A Ty możesz po prostu nie mieć już energii na kolejne „powinienem”.
Współczesny mężczyzna nie tyle dostał jedną nową rolę, ile musi przełączać się między wieloma rolami bez utraty kontaktu z samym sobą.
Stare oczekiwania nie zniknęły. Nowe doszły
To jedna z ważniejszych zmian ostatnich dekad.
Od mężczyzny nadal często oczekuje się sprawczości, samodzielności, stabilności finansowej i odporności na presję.
Jednocześnie coraz częściej oczekuje się, że będzie emocjonalnie dostępny.
Zaangażowany w ojcostwo.
Partnerski.
Świadomy własnych emocji.
Zdolny do rozmowy o relacji.
Gotowy prosić o pomoc.
I nadal skuteczny.
Nie ma nic złego w żadnym z tych oczekiwań osobno.
Problem pojawia się wtedy, kiedy wszystkie mają obowiązywać jednocześnie i bez ograniczeń.
Masz być twardy, ale czuły.
Ambitny, ale zawsze dostępny.
Niezależny, ale otwarty.
Spokojny, ale emocjonalnie obecny.
Zapewniać bezpieczeństwo, ale nigdy nie czuć ciężaru odpowiedzialności.
To nie jest prosta zmiana z „dawnego modelu” na „nowy model”.
To nakładanie się modeli.
Kultura dowożenia: kiedy wartość zaczyna znaczyć wynik
Współczesna presja na mężczyznę często nie przychodzi wprost.
Nikt nie mówi:
„Twoja wartość zależy od tego, ile dowozisz.”
A jednak łatwo tak żyć.
Kolejny projekt.
Większa pensja.
Lepsze mieszkanie.
Sprawniejsze ciało.
Wyższy status.
Więcej odpowiedzialności.
Więcej wyników.
Jeżeli sukces staje się głównym dowodem, że „jestem w porządku”, porażka przestaje być tylko nieudanym zadaniem.
Zaczyna wyglądać jak informacja o człowieku.
Męski Słownik Emocji
Przeciążenie
Przeciążenie pojawia się, kiedy liczba wymagań zaczyna przekraczać zasoby, którymi realnie dysponujesz. Nie zawsze wygląda jak załamanie. Często wcześniej wygląda jak dalsze działanie na coraz mniejszym zapasie.
Zobacz hasło →
To ważne, bo kultura dowożenia bardzo łatwo nagradza człowieka właśnie wtedy, kiedy ten przestaje zauważać własne granice.
Praca, pieniądze i rola żywiciela
Dla wielu mężczyzn praca jest czymś więcej niż źródłem dochodu.
Daje strukturę.
Status.
Poczucie kompetencji.
Miejsce w świecie.
Czasem także odpowiedź na pytanie:
Dlatego problemy zawodowe albo finansowe mogą dotykać nie tylko budżetu, ale też tożsamości.
Globalne dane WHO i ILO dotyczące pracy przez co najmniej 55 godzin tygodniowo pokazują, że zdrowotne obciążenie związane z bardzo długim czasem pracy w badanym okresie w większości dotyczyło mężczyzn. [4]
To nie oznacza, że każdy mężczyzna pracuje za dużo ani że praca jest problemem.
Pokazuje jednak, że temat pracy, obowiązku i przeciążenia nie jest wyłącznie kwestią stylu życia.
Jeśli właśnie ten obszar jest Ci bliski, zobacz „Mężczyzna jako żywiciel – co dzieje się z tobą, gdy nie możesz już wszystkiego utrzymać” oraz „Praca a poczucie własnej wartości – kim jesteś, kiedy nie dowozisz”.
Czy mężczyzna musi być silny?
Siła nie jest problemem.
Problemem jest bardzo wąska definicja siły.
Jeżeli siła oznacza:
nie czuję,
nie mówię,
nie proszę,
nie potrzebuję,
to człowiek płaci za tę definicję coraz wyższą cenę.
Można być opanowanym i jednocześnie wiedzieć, że jest Ci trudno.
Można być odpowiedzialnym i powiedzieć, że nie masz już zasobów.
Można być sprawczym i poprosić o drugą perspektywę.
Można chronić bliskich, nie udając przed nimi, że nic Cię nie dotyka.
Badania i wytyczne dotyczące mężczyzn i chłopców wskazują, że szczególnie sztywne normy ograniczające wyrażanie emocji i szukanie wsparcia mogą utrudniać zdrowe funkcjonowanie. [2][3]
Jeżeli chcesz rozwinąć właśnie ten temat, zobacz „Siła bez pancerza – czy opanowanie musi oznaczać tłumienie emocji?”.
Dojrzała siła nie polega na tym, że nic Cię nie dotyka. Polega także na tym, że to, co Cię dotyka, nie musi potajemnie sterować całym Twoim życiem.
Dlaczego mężczyzna czasem milczy, choć dużo czuje
Milczenie nie zawsze oznacza obojętność.
Czasem oznacza brak języka.
Czasem próbę odzyskania kontroli.
Czasem przekonanie, że rozmowa niczego nie naprawi.
Czasem wstyd.
A czasem zwykłe doświadczenie:
„kiedy ostatnio powiedziałem, co się ze mną dzieje, nie zostało to dobrze przyjęte”.
Męski Słownik Emocji
Wstyd
Wstyd może pojawić się wtedy, kiedy trudność zaczyna zagrażać obrazowi siebie: jako sprawnego, kompetentnego, silnego albo potrzebnego. Wtedy łatwiej ukryć problem niż ryzykować, że ktoś zobaczy pęknięcie w tej roli.
Zobacz hasło →
W badaniach nad szukaniem pomocy nie widać jednego „męskiego mechanizmu”. Znaczenie mają normy, kontekst, rodzaj trudności, wcześniejsze doświadczenia i dostępność bezpiecznej relacji. [3][5]
Dlatego zdanie „mężczyźni nie proszą o pomoc” jest za proste.
Lepsze pytanie brzmi:
co sprawia, że konkretnemu mężczyźnie łatwiej albo trudniej poprosić o wsparcie?
Ten temat szerzej rozwijamy w tekście „Dlaczego mężczyznom tak trudno prosić o pomoc”.
Partnerstwo nie wymaga utraty siebie
Współczesny mężczyzna coraz rzadziej funkcjonuje w relacji opartej wyłącznie na sztywnym podziale:
on zarabia,
ona zajmuje się domem,
każde wie, co ma robić.
Dla wielu par taki prosty schemat już nie działa albo nigdy nie był ich wyborem.
Trzeba negocjować.
Pieniądze.
Obowiązki.
Czas.
Rodzicielstwo.
Bliskość.
Karierę dwóch osób.
Granice.
To wymaga innego rodzaju sprawczości.
Nie tylko podejmowania decyzji.
Także rozmowy o tym, jak decyzję podjąć razem.
Nie oznacza to rezygnacji z męskości.
Oznacza zdolność do relacji, w której nie trzeba zdobywać pozycji przez kontrolę.
Ojcostwo zmienia odpowiedź na pytanie „kim jestem?”
Ojcostwo często pokazuje, jak mało działa prosta instrukcja:
„bądź silny”.
Dziecko potrzebuje czasem ochrony.
Czasem granicy.
Czasem konsekwencji.
A czasem dorosłego mężczyzny, który potrafi zauważyć:
„jestem dziś zmęczony i zaraz zacznę reagować ostrzej, niż chcę”.
Zaangażowany ojciec nie przestaje być odpowiedzialny dlatego, że ma emocje.
Przeciwnie.
Odpowiedzialność obejmuje także to, co robi z własnym napięciem.
Przyjaźń, samotność i brak miejsca, w którym nie trzeba niczego dowozić
Mężczyzna może mieć ludzi wokół siebie i nie mieć komu powiedzieć:
„nie wiem, co dalej”.
Może mieć rodzinę.
Zespół w pracy.
Znajomych.
Kontakty.
A jednocześnie niewiele relacji, w których nie musi być kompetentny, zabawny, pomocny albo potrzebny.
Badania nad męskością i społecznym połączeniem pokazują zróżnicowane wzorce: niektórzy mężczyźni mocno opierają się na samowystarczalności, inni aktywnie korzystają z sieci relacji i wsparcia. [6]
Męski Słownik Emocji
Samotność
Samotność nie zawsze oznacza brak ludzi. Może oznaczać brak relacji, w której możesz pojawić się bez roli, wyniku i konieczności udowadniania, że wszystko masz pod kontrolą.
Zobacz hasło →
Jeśli to jest bliżej Twojego doświadczenia, zobacz „Samotność mężczyzn – można mieć rodzinę i nadal nie mieć do kogo zadzwonić” oraz „Męska przyjaźń po trzydziestce – dlaczego tak łatwo znika z życia”.
Internet bardzo szybko podsuwa gotową odpowiedź, jaki ma być mężczyzna
Kiedy dawniej brakowało dobrego męskiego wzorca, pustka mogła pozostać pustką.
Dziś prawie natychmiast zapełnia ją algorytm.
Wpisujesz:
jak być silniejszym,
jak zdobyć szacunek,
jak być atrakcyjnym,
jak zarabiać więcej,
jak być „prawdziwym facetem”.
I dostajesz setki bardzo pewnych odpowiedzi.
Problem nie polega na tym, że każda z nich jest zła.
Problem polega na tym, że najbardziej radykalna odpowiedź często jest najłatwiejsza do sprzedania.
Jedna recepta.
Jeden wróg.
Jedna lista zasad.
Jedno wyjaśnienie wszystkich niepowodzeń.
Tymczasem życie dorosłego mężczyzny zwykle nie mieści się w jednym modelu.
Inaczej wyglądasz jako szef.
Inaczej jako ojciec.
Inaczej jako syn starzejących się rodziców.
Inaczej jako partner.
Inaczej, kiedy sam jesteś w kryzysie.
Elastyczność nie jest brakiem kręgosłupa.
Jest zdolnością używania różnych części siebie we właściwym momencie.
Co może znaczyć dojrzała męskość dzisiaj?
Nie ma jednej listy, którą można uczciwie narzucić wszystkim mężczyznom.
Można jednak wskazać kierunek, który nie wymaga udawania.
Odpowiedzialność bez przymusu kontrolowania wszystkiego.
Branie odpowiedzialności za własne decyzje nie oznacza, że masz mieć wpływ na wszystko.
Siła bez odcinania się od emocji.
Emocja nie jest rozkazem. Ale informacja o niej może pomóc zrozumieć, co naprawdę dzieje się w Tobie.
Samodzielność bez izolacji.
Umieć zrobić coś samemu i umieć rozpoznać moment, w którym potrzebujesz człowieka, to dwie formy sprawczości.
Ambicja bez utożsamiania wyniku z własną wartością.
Możesz chcieć więcej, nie zamieniając każdego niepowodzenia w sąd nad sobą.
Bliskość bez utraty granic.
Otwartość nie musi oznaczać mówienia wszystkiego wszystkim. Szerzej piszemy o tym w tekście „Wrażliwość bez ekshibicjonizmu – jak odsłaniać się i nadal czuć swoje granice”.
Ważne rozróżnienie
Badania nad mężczyznami nie pokazują, że „męskość jest problemem”. Pokazują raczej, że znaczenie ma sposób, w jaki konkretne normy są przeżywane. Cechy takie jak odwaga, siła, przywództwo czy asertywność mogą być zasobem, a sztywność, przymus i brak alternatywy mogą zwiększać koszty. [2]
Cztery pytania zamiast jednej definicji „prawdziwego mężczyzny”
Własna definicja męskości
Sprawdź, co naprawdę jest Twoje
01. Za co chcę brać odpowiedzialność?Nie za wszystko. Za swoje decyzje, relacje, zobowiązania i sposób, w jaki reagujesz na to, co Cię spotyka.
02. Co robię dlatego, że tego chcę, a co dlatego, że „facet powinien”?Nie każda tradycyjna rola jest zła. Ważne, czy ją wybierasz, czy boisz się z niej wyjść.
03. Gdzie moja siła jest zasobem, a gdzie staje się pancerzem?Sprawdź, czy opanowanie pomaga Ci działać, czy odcina Cię od informacji o własnym stanie i od ludzi.
04. Przy kim nie muszę niczego udowadniać?Jeśli nie masz takiej relacji, to może być ważniejszy temat niż kolejny cel do osiągnięcia.
Mężczyzna nie musi mieścić się w jednej roli
Możesz być ambitny i czuły.
Stanowczy i zdolny do zmiany zdania.
Samodzielny i korzystający ze wsparcia.
Odpowiedzialny i zmęczony.
Silny i przestraszony.
Możesz mieć potrzebę rywalizacji i jednocześnie potrzebę bliskości.
Nie musisz wybierać jednej połowy siebie tylko po to, żeby zmieścić się w cudzej definicji.
Pytanie „kim jest mężczyzna?” ma prostą odpowiedź słownikową.
Ale pytanie „jakim mężczyzną chcę być?” nie powinno mieć gotowej odpowiedzi napisanej za Ciebie.
To odpowiedź, którą budujesz w decyzjach.
W pracy.
W relacjach.
W sposobie, w jaki traktujesz ludzi.
W tym, co robisz ze swoją siłą.
I w tym, czy umiesz zauważyć siebie także wtedy, kiedy akurat niczego nie dowozisz.
Najczęstsze pytania
Pytania i odpowiedzi
Kim jest mężczyzna według definicji?
W podstawowym znaczeniu słownikowym mężczyzna to dorosła osoba płci męskiej. Taka definicja opisuje znaczenie słowa, ale nie określa charakteru, wartości, stylu życia ani ról społecznych, które konkretny mężczyzna ma pełnić. [1]
Co dziś znaczy być mężczyzną?
Nie ma jednej społecznej odpowiedzi. Współczesny mężczyzna może łączyć role zawodowe, rodzinne, partnerskie i społeczne, a jednocześnie mierzyć się z oczekiwaniami dotyczącymi sprawczości, emocjonalnej dostępności, samodzielności i odpowiedzialności. Ważniejsze od jednej recepty jest to, czy potrafi świadomie wybierać sposób życia zamiast tylko odtwarzać narzucony wzorzec.
Jaka jest rola mężczyzny we współczesnym społeczeństwie?
Nie istnieje jedna obowiązkowa rola mężczyzny. Może być partnerem, ojcem, pracownikiem, przedsiębiorcą, opiekunem, przyjacielem, synem czy liderem. W praktyce najważniejsza staje się zdolność łączenia odpowiedzialności z elastycznością i budowania relacji bez sprowadzania własnej wartości wyłącznie do wyniku albo statusu.
Czy współczesny mężczyzna musi być silny?
Siła może być ważnym zasobem, ale nie musi oznaczać niewrażliwości ani tłumienia emocji. Zdrowiej jest traktować siłę szerzej: jako zdolność działania, wytrzymywania napięcia, stawiania granic, ale także proszenia o pomoc, gdy samodzielne działanie przestaje wystarczać.
Skąd bierze się presja na mężczyzn, żeby „dowozić”?
Może wynikać z połączenia tradycyjnych oczekiwań dotyczących zapewniania bezpieczeństwa i utrzymania z nowoczesną kulturą wyniku, statusu i nieustannej optymalizacji. Problem pojawia się wtedy, kiedy osiągnięcie przestaje być jednym z obszarów życia i staje się głównym miernikiem własnej wartości.
Bibliografia
Źródła
- Wielki słownik języka polskiego PAN. „mężczyzna (dojrzały)”. Źródło
- American Psychological Association. A Closer Look at the APA Guidelines for Psychological Practice with Boys and Men. Źródło
- Seidler ZE i wsp. The role of masculinity in men’s help-seeking for depression: A systematic review. Clinical Psychology Review. 2016. Źródło
- World Health Organization / International Labour Organization. Long working hours increasing deaths from heart disease and stroke. 2021. Źródło
- Addis ME, Mahalik JR. Men, masculinity, and the contexts of help seeking. American Psychologist. 2003. Źródło
- Masculinity, Social Connectedness, and Mental Health: Men’s Diverse Patterns of Practice. Źródło
Męski Słownik Emocji
Nazwij to, co dzieje się pod spodem
Złość, napięcie, wstyd, samotność, lęk czy przeciążenie nie zawsze od razu mają swoją nazwę. Męski Słownik Emocji pomaga przejść od tego, co zauważasz w życiu i w ciele, do bardziej precyzyjnego rozpoznania tego, co czujesz.
Przejdź do Męskiego Słownika Emocji →
