„Ja taki nie będę.”
To zdanie potrafi być bardzo mocne, kiedy własnego ojca właściwie nie było.
A potem przychodzi związek, odpowiedzialność albo własne ojcostwo i odkrywasz, że część reakcji budujesz nie tylko z tego, czego ojciec Cię nauczył, ale też z tego, czego od niego nie dostałeś.
Nieobecny ojciec może zostawić ślad. Ślad nie jest jednak instrukcją, według której musisz przeżyć własne życie.
Nieobecny ojciec nie oznacza jednego scenariusza
Nieobecność ojca może oznaczać rozstanie rodziców, śmierć, bardzo rzadki kontakt albo długotrwałe wycofanie z życia dziecka.
Badania często definiują ją strukturalnie — jako brak biologicznego ojca w domu lub jego odejście w dzieciństwie. To nie jest dokładnie to samo co emocjonalna niedostępność ojca, który mieszka z rodziną.
Dlatego nie da się uczciwie powiedzieć, że każda nieobecność działa na syna tak samo.
„Skoro jego nie było, wszystko muszę zrobić odwrotnie.”
Co badania pokazują naprawdę
Przegląd badań nad skutkami nieobecności ojca wskazuje, że bardziej rygorystyczne analizy nadal znajdują negatywne związki z dobrostanem dzieci, ale są one zwykle mniejsze niż w prostych porównaniach rodzin. Najbardziej spójne wyniki dotyczyły między innymi funkcjonowania społeczno-emocjonalnego i zdrowia psychicznego w dorosłości. [1]
Ryzyko to nie wyrok
Badania opisują prawdopodobieństwa w grupach. Nie pozwalają przewidzieć, jaki będzie konkretny syn wychowany bez ojca. [1]
W dużym brytyjskim badaniu kohortowym wczesna nieobecność ojca była związana z większym ryzykiem depresji w młodej dorosłości. Autorzy zaznaczyli jednak możliwość wpływu innych czynników rodzinnych, a część różnic była silniejsza u kobiet. Nie ma więc podstaw do prostego hasła, że synowie zawsze cierpią bardziej. [3]
Co może wracać u syna w dorosłości
Brak ojca może wracać w bardzo różnych emocjach. Możesz czuć smutek po relacji, której właściwie nie było, tęsknić za więzią, którą chciałeś mieć, albo złościć się na brak odpowiedzialności i kontaktu.
Męski Słownik Emocji
Smutek
Smutek może dotyczyć również tego, czego nigdy nie udało się zbudować.
Zobacz hasło →
Męski Słownik Emocji
Tęsknota
Tęsknota może kierować nie tylko ku osobie, ale też ku więzi, której brak pozostał bez nazwy.
Zobacz hasło →
Męski Słownik Emocji
Złość
Złość może pojawić się, kiedy brak ojca przeżywasz jako zawód albo niesprawiedliwość.
Zobacz hasło →
Możesz też nie odczuwać dużego braku. Nieobecność ojca nie musi stać się centrum Twojej tożsamości tylko dlatego, że wydarzyła się w dzieciństwie.
Chłopiec bez ojca nie jest skazany na „brak wzorca”
Systematyczny przegląd badań podłużnych wskazywał, że aktywne i regularne zaangażowanie ojca wiązało się z wieloma korzystnymi wynikami rozwojowymi, a u chłopców między innymi z mniejszą liczbą problemów behawioralnych. [2]
Ten sam przegląd obejmował także figury ojcowskie. W jakościowym badaniu dorosłych mężczyzn wychowanych bez ojca część uczestników opisywała pozytywne znaczenie innych mężczyzn i relacji wielopokoleniowych. To nie znaczy, że ktoś „zastępuje ojca”, ale pokazuje znaczenie stabilnych relacji z ważnymi dorosłymi. [5]
Kiedy sam zostajesz ojcem
Własne ojcostwo bywa momentem, w którym temat ojca wraca najmocniej.
Badanie 409 młodych mężczyzn wykazało, że bardziej pozytywne zaangażowanie ich ojców w dzieciństwie było związane z bardziej pozytywnym rodzicielstwem wobec własnych dzieci. Autorzy opisują międzypokoleniową ciągłość, ale nie twierdzą, że wzorzec musi zostać powtórzony. [4]
Wzorzec to nie przeznaczenie
Możesz zauważyć, co wyniosłeś z własnej historii, i budować własne ojcostwo świadomie. Badanie pokazuje związek między pokoleniami, nie automatyczny scenariusz. [4]
Jeśli właśnie zostajesz ojcem, zobacz też „Zostajesz ojcem – co naprawdę zmienia się w mężczyźnie, kiedy rodzi się dziecko”.
Od „nie będę taki jak on” do własnego sposobu bycia ojcem
Samo robienie wszystkiego odwrotnie nadal zostawia ojca w centrum Twoich decyzji.
Przydatniejsze może być pytanie: co chcę dawać swoim dzieciom niezależnie od tego, czego ja nie dostałem?
- obecność: po czym dziecko ma wiedzieć, że naprawdę jesteś dostępny,
- granice: jak stawiać je bez chłodu i znikania,
- naprawa: co robisz po błędzie albo konflikcie.
Szerszy tekst o tym, co niesiemy dalej, znajdziesz tutaj: „Ojcostwo i ród: co mężczyzna naprawdę przekazuje dalej”.
Kiedy warto porozmawiać z psychologiem
Nie dlatego, że miałeś nieobecnego ojca. Sama historia rodzinna nie jest diagnozą.
Rozmowa może mieć sens, jeśli widzisz konkretny problem teraz: powtarzające się trudności w bliskości, silny lęk przed porzuceniem, uporczywą złość, objawy depresyjne albo trudność w relacji z własnym dzieckiem.
Celem nie musi być osądzanie ojca ani wymuszanie przebaczenia. Może nim być sprawdzenie, co z tamtej historii nadal działa automatycznie, a co chcesz wybierać inaczej.
Jeśli chodzi Ci szerzej o całą relację z ojcem, zobacz „Relacja z własnym ojcem – dlaczego wraca, kiedy sam stajesz się dorosłym mężczyzną”.
Pytania i odpowiedzi
Pytania i odpowiedzi
Czy brak ojca zawsze zostawia skutki psychiczne?
Nie. Badania pokazują podwyższone ryzyko niektórych trudności w grupach, ale nie pozwalają przewidzieć losu konkretnego człowieka. [1]
Czy istnieje coś takiego jak „syndrom braku ojca”?
To popularne określenie, ale w badaniach przytoczonych w tym artykule nie jest nazwą jednostki diagnostycznej. Badacze analizują konkretne zjawiska zamiast jednego wspólnego „syndromu”.
Czy skutki nieobecności ojca są inne u syna niż u córki?
Zależy od badanego wyniku. Nie ma prostego wzorca, że synowie zawsze cierpią bardziej. [2][3]
Czy mężczyzna wychowany bez ojca musi powtórzyć ten wzorzec?
Nie. Badania wskazują na międzypokoleniową ciągłość części zachowań rodzicielskich, ale nie oznacza to automatycznego powtórzenia historii. [4]
Czy inny dorosły mężczyzna może być ważną figurą wsparcia?
Tak. Stabilne relacje z innymi ważnymi dorosłymi mogą mieć znaczenie, choć nie chodzi o proste „zastąpienie ojca”. [5]
Źródła
- McLanahan S, Tach L, Schneider D. The Causal Effects of Father Absence. Annual Review of Sociology. 2013. Źródło
- Sarkadi A, Kristiansson R, Oberklaid F, Bremberg S. Fathers’ involvement and children’s developmental outcomes: a systematic review of longitudinal studies. Acta Paediatr. 2008. Źródło
- Culpin I i wsp. Father absence and trajectories of offspring mental health across adolescence and young adulthood: Findings from a UK-birth cohort. Journal of Affective Disorders. 2022. Źródło
- Hofferth SL, Pleck JH, Vesely CK. The Transmission of Parenting from Fathers to Sons. Parenting: Science and Practice. 2012. Źródło
- East L, Hutchinson M, Power T, Jackson D. A qualitative study of men’s recollections of growing up with father absence: childhood father figures and family resilience. Contemporary Nurse. 2017. Źródło
Męski Słownik Emocji
Nazwij to, co dzieje się pod spodem
Złość, napięcie, wstyd, samotność, lęk czy przeciążenie nie zawsze od razu mają swoją nazwę. Męski Słownik Emocji pomaga przejść od tego, co zauważasz w życiu i w ciele, do bardziej precyzyjnego rozpoznania tego, co czujesz.
Przejdź do Męskiego Słownika Emocji →
