Wyobraź sobie sobotę w osiedlowym ogrodzie. Kilku mężczyzn odnawia drewnianą ławkę. Ktoś opowiada o rozstaniu, drugi dorzuca: „Z kobietami zawsze tak jest”. Pozostali milkną. Masz ochotę powiedzieć, że widzisz to inaczej, ale dopiero drugi raz jesteś w tym gronie. Nie wiesz jeszcze, czy można się tu nie zgodzić i nadal być mile widzianym.
Ta scena jest wymyślonym przykładem, nie opisem konkretnego spotkania. Warto jednak zabrać z niej pytanie: czy szukasz ludzi, przy których możesz mówić szczerze, czy miejsca, w którym musisz potwierdzać cudze zdanie, żeby zostać?
Możesz być po czyjejś stronie, nie przyznając mu racji we wszystkim.
Męska grupa: czego właściwie w niej szukasz?
Może chcesz regularnie spotykać ludzi. Może porozmawiać o ojcostwie, pracy albo czymś, czego nie umiesz nazwać w domu. A może po prostu zrobić coś wspólnie, bez obowiązku opowiadania od razu całego życia. To różne oczekiwania. Przed dołączeniem warto zapytać, do czego służy konkretna grupa, zamiast zakładać, że samo słowo „męska” wszystko wyjaśnia.
W tym artykule przyglądamy się zasadom kontaktu: zgodzie, sprzeciwowi, prywatności i decydowaniu za siebie. Pytanie o miejsca i regularne spotkania omawiamy osobno w tekście jak znaleźć przyjaciół w dorosłym życiu. Tutaj ważniejsze jest nie to, gdzie przyjdziesz, ale na jakich warunkach zechcesz zostać.
Wspierać swoich nie znaczy szkodzić innym
W eksperymencie Nira Halevy’ego, Gary’ego Bornsteina i Lilach Sagiv uczestnicy mogli przeznaczać pieniądze na pomoc własnej grupie albo na rozwiązanie, które dodatkowo uszczuplało zasoby drugiej grupy. W wariancie dającym taki wybór wpłaty trafiały niemal wyłącznie do puli wspierającej swoich bez szkodzenia pozostałym. [1]
To eksperyment z grą i pieniędzmi, nie badanie polskich męskich kręgów. Daje jednak podstawę, by nie traktować wsparcia dla własnej grupy i wrogości wobec innych jako tego samego. Nie wynika z niego, że każda wspólnota jest bezpieczna ani że konflikty znikają po wspólnym zajęciu.
W codziennej rozmowie możesz więc oddzielić dwie rzeczy: „To, co Cię spotkało, brzmi boleśnie” oraz „Wszystkie kobiety są takie”. Pierwsze odnosi się do doświadczenia człowieka. Drugie dopisuje ocenę osób, których nie ma przy rozmowie. Wsparcie nie wymaga przyjęcia tego uogólnienia.
Jeden z uczestników: „Po tym, co zrobiła, już żadnej nie zaufam”.
Drugi: „Chcę Cię wysłuchać. Nie zgadzam się jednak, że to mówi coś o wszystkich kobietach. Co teraz jest dla Ciebie najtrudniejsze?”.
To autorski przykład odpowiedzi, nie metoda gwarantująca spokojną rozmowę. Nie trzeba zaprzeczać czyjejś krzywdzie, żeby odmówić obrażania całej grupy ludzi. Ta sama zasada dotyczy żartów i ocen wymierzonych w mężczyzn, którzy żyją inaczej niż większość obecnych.
Przynależność nie musi oznaczać rezygnacji z siebie
Richard Ryan i Edward Deci w teorii autodeterminacji opisują trzy potrzeby: autonomii, kompetencji i więzi. Autonomia oznacza w tym ujęciu poczucie dobrowolności działania, a nie odcięcie od ludzi czy samowystarczalność. Możesz korzystać z czyjegoś wsparcia i nadal uznawać swoje decyzje za własne. [2]
Praktyczne pytanie brzmi więc: czy uczestniczysz, bo przyjmujesz te zasady, czy dlatego, że boisz się ośmieszenia po odmowie? Umówiona godzina, opłata lub zasada nieprzerywania nie są tym samym co wymaganie, żebyś podzielał wszystkie poglądy prowadzącego. Jasne zobowiązania można poznać i zaakceptować wcześniej. Osobistych przekonań nie trzeba oddawać w zamian za miejsce w grupie.
Męski Słownik Emocji
Bliskość
Sprawdź, czy masz miejsce na własne słowa, także wtedy, gdy nie pasują do opowieści pozostałych. Nie musisz udawać podobieństwa, żeby szukać kontaktu.
Zobacz hasło →
Sprzeciw może wynikać z troski o grupę
Dominic Packer i Alison Chasteen opisali cztery badania wspierające tezę, że sprzeciw wobec norm grupy może być motywowany jej dobrem. Osoby silnie utożsamiające się z grupą bywały skłonne do sprzeciwu, gdy dostrzegały szkodliwość norm dla wspólnoty. [3]
Nie oznacza to, że każdy krytyk ma rację albo że milczący człowiek jest nielojalny. Wniosek jest skromniejszy: samo „nie zgadzam się” nie dowodzi braku przywiązania. Wykorzystujemy tu abstrakt publikacji, nie pełny opis wszystkich procedur badawczych.
Jak to powiedzieć
Możesz powiedzieć:
„Lubię tu przychodzić, ale nie chcę, żebyśmy wyśmiewali osoby, których nie ma”.
Nie musisz atakować całego grona ani występować w roli jego naprawiacza. Zobacz, czy odpowiedzią jest rozmowa o zachowaniu, czy oskarżenie, że nie jesteś „jednym z nas”.
Zapytaj o zasady, a potem obserwuj ich stosowanie
Jak to powiedzieć
Przed pierwszym spotkaniem możesz zapytać organizatora:
„Kto prowadzi spotkanie i jaki jest jego cel? Ile kosztuje udział i jakie są warunki rezygnacji? Co oznacza u Was poufność?”.
Dopytaj również, czy możesz odmówić ćwiczenia, dotyku, zdjęcia lub opowiadania o prywatnej sprawie. Nie zakładaj, że wszyscy rozumieją te granice tak samo.
Warto ustalić, co dzieje się, kiedy ktoś przerywa, obraża albo naciska mimo odmowy. Sama deklaracja „u nas jest bezpiecznie” nie zastępuje odpowiedzi na konkretną sytuację. Zasady prywatności powinny określać także nagrywanie i udostępnianie cudzych historii; nie traktuj obietnicy poufności jako gwarancji, że nikt nigdy jej nie naruszy.
To proponowane przez nas kryteria namysłu, nie naukowy test oceny grup. Niepokój przed spotkaniem ani pojedyncza różnica zdań nie wystarczą, żeby uznać miejsce za szkodliwe. Jednocześnie nie musisz godzić się na poniżanie, groźby czy niechciany kontakt pod hasłem „przełamywania oporu”. W takiej sytuacji postaw własne bezpieczeństwo przed obowiązkiem dokończenia spotkania.
Męski Słownik Emocji
Zaufanie
Nie oceniaj relacji wyłącznie po serdecznym powitaniu. Zwróć uwagę także na to, co dzieje się po Twoim „nie” i kto bierze odpowiedzialność za ustalenia.
Zobacz hasło →
Co badania mówią o wspólnej aktywności mężczyzn?
Co pokazują badania
Linda Foettinger i współautorzy przeanalizowali 52 badania dotyczące Men’s Sheds — miejsc, w których mężczyźni spotykają się przy wspólnych aktywnościach. W przeglądzie było 35 badań jakościowych, 9 ilościowych i 8 łączących oba podejścia. Wśród ważnych cech organizacji autorzy wskazali udział samych uczestników w jej prowadzeniu. Jednocześnie podkreślili potrzebę badań podłużnych pozwalających lepiej rozpoznać zależności przyczynowe. [4]
Korzystamy z abstraktu i metadanych tego przeglądu. Dotyczy on formatu kierowanego do starszych mężczyzn, nie wszystkich męskich spotkań. Nie jest dowodem skuteczności polskich kręgów, psychoterapii ani dowodem, że wspólne majsterkowanie zawsze pomaga. Nie zastępuje też oceny zasad konkretnego miejsca.
Nie musisz jednak udowadniać wartości spotkania wyjątkowo osobistym wyznaniem. W naszym przykładzie wspólna ławka mogłaby być wystarczającym celem soboty. Rozmowa może się pojawić, ale nie trzeba jej wymuszać ani udawać, że każda wspólna aktywność jest terapią.
Wsparcie nie daje innym prawa do Twoich decyzji
Ktoś może opowiedzieć, jak poradził sobie po rozstaniu. To nie znaczy, że powinien zdecydować, czy Ty masz odejść od partnerki. Może podzielić się własnym doświadczeniem pracy, ale nie zna całego Twojego budżetu, zdrowia i zobowiązań. Przy ważnej decyzji zapytaj: czy usłyszałem perspektywę, czy dostałem polecenie?
Uczestnik: „Na Twoim miejscu odszedłbym od razu”.
Ty: „Rozumiem, że tak widzisz moją sytuację. Chcę usłyszeć, co Ci w Twojej pomogło, ale decyzję muszę podjąć sam”.
To kolejny przykład, nie gotowy scenariusz dla każdej relacji. Męska grupa nie powinna być powodem rezygnowania z potrzebnej konsultacji z psychologiem, lekarzem czy prawnikiem. Nie zakładaj również, że męski skład spotkania czyni je psychoterapią.
Jak to powiedzieć
Zapytaj wprost o charakter pracy i kwalifikacje osób prowadzących:
„Jaki jest charakter tych spotkań i jakie kwalifikacje mają osoby prowadzące?”.
To autorski przykład pytania, nie ocena konkretnego organizatora.
Grupa może być częścią życia, nie jego jedynym punktem odniesienia
Zostaw miejsce na partnerkę, dzieci, przyjaciół spoza grupy i zajęcia, których nie podzielają pozostali. Nie potrzebujesz aprobaty całego grona do każdej zmiany zdania. Jeśli coś Cię niepokoi, porozmawiaj także z zaufaną osobą, która nie uczestniczy w tych spotkaniach.
Nie musisz udowadniać swojej męskości ani udziałem w grupie, ani odmową udziału. Szersze pytanie o wzorce i znaczenie tego pojęcia znajdziesz w artykule czym jest męskość. Tu wystarczy sprawdzić, czy sposób bycia razem odpowiada Twoim wartościom i granicom.
Cztery pytania przed kolejnym spotkaniem
Cztery kroki
Zanim zdecydujesz, czy wrócić
01. Nazwij, po co przychodzisz.
Szukasz rozmowy, wspólnej aktywności czy określonej formy pomocy? Czy grupa rzeczywiście proponuje to samo?
02. Przypomnij sobie reakcję na różnicę zdań.
Czy można było rozmawiać o argumentach bez ośmieszania człowieka?
03. Sprawdź jedną granicę.
Czy Twoja odmowa została przyjęta, czy musiałeś jej bronić przed kolejnym naciskiem?
04. Oddziel radę od decyzji.
Co chcesz zabrać ze spotkania, a co pozostaje Twoją sprawą do rozważenia?
Ta lista nie wystawia nikomu certyfikatu. Ma pomóc przyjrzeć się konkretnym zachowaniom zamiast wybierać między zachwytem a odrzuceniem całej grupy. Możesz wrócić, dopytać, zrobić przerwę albo zrezygnować. Bycie razem nie wymaga, żebyś przestał mówić własnym głosem.
Najczęstsze pytania
Pytania i odpowiedzi
Czy męska grupa musi myśleć tak samo?
Może mieć wspólny cel i jasno określone wartości. Nie oznacza to obowiązku identycznych opinii o każdej sprawie. Sprawdź, które zasady przyjmujesz dobrowolnie i jak grupa reaguje na pytania.
Czy mogę nie mówić o sobie na pierwszym spotkaniu?
Zapytaj wcześniej o formułę i możliwość pominięcia wypowiedzi. Nie zobowiązuj się do ujawniania prywatnych spraw, których nie chcesz omawiać. Gdy format wymaga czegoś innego, możesz wybrać inne miejsce.
Czy sprzeciw oznacza brak lojalności wobec grupy?
Nie musi. Można zgłosić zastrzeżenie właśnie dlatego, że zależy Ci na sposobie działania grupy. Jednocześnie sam sprzeciw nie sprawia, że automatycznie masz rację — warto rozmawiać o konkretach.
Po czym odróżnić wsparcie od presji?
Przyjrzyj się reakcji na odmowę i temu, kto podejmuje decyzję. Dzielenie się doświadczeniem to coś innego niż żądanie posłuszeństwa, wymuszanie wyznania lub zawstydzanie za odmienne zdanie.
Czy spotkanie męskiej grupy jest psychoterapią?
Nie zakładaj tego na podstawie nazwy. Ustal cel, metodę pracy i kwalifikacje prowadzącego. Wspólne zajęcie albo rozmowa nie są same w sobie podstawą do rezygnacji z potrzebnej profesjonalnej pomocy.
Bibliografia
Źródła
- Halevy N., Bornstein G., Sagiv L. (2008), “In-Group Love” and “Out-Group Hate” as Motives for Individual Participation in Intergroup Conflict: A New Game Paradigm, Psychological Science, 19(4), 405–411. DOI: 10.1111/j.1467-9280.2008.02100.x. Abstrakt i metadane wydawcy.
- Ryan R. M., Deci E. L. (2000), Self-Determination Theory and the Facilitation of Intrinsic Motivation, Social Development, and Well-Being, American Psychologist, 55(1), 68–78. DOI: 10.1037/0003-066X.55.1.68. Wykorzystane fragmenty: s. 68 i 74. Oryginalny artykuł udostępniony przez ośrodek teorii autodeterminacji.
- Packer D. J., Chasteen A. L. (2010), Loyal Deviance: Testing the Normative Conflict Model of Dissent in Social Groups, Personality and Social Psychology Bulletin, 36(1), 5–18. Publikacja internetowa: 11 listopada 2009 r.; numer czasopisma: styczeń 2010 r. DOI: 10.1177/0146167209350628. Abstrakt i metadane wydawcy.
- Foettinger L., Albrecht B. M., Altgeld T., Gansefort D., Recke C., Stalling I., Bammann K. (2022), The Role of Community-Based Men’s Sheds in Health Promotion for Older Men: A Mixed-Methods Systematic Review, American Journal of Men’s Health, 16(2), 15579883221084490. Publikacja internetowa: 14 marca 2022 r. DOI: 10.1177/15579883221084490. Abstrakt i metadane przeglądu.
Męski Słownik Emocji
Nazwij to, co dzieje się pod spodem
Złość, napięcie, wstyd, samotność, lęk czy przeciążenie nie zawsze od razu mają swoją nazwę. Męski Słownik Emocji pomaga przejść od tego, co zauważasz w życiu i w ciele, do bardziej precyzyjnego rozpoznania tego, co czujesz.
Przejdź do Męskiego Słownika Emocji →